مطالب اینترنتی
صفحه نخست            تماس با مدیر            پست الکترونیک           RSS            ATOM
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : نویسنده
نویسندگان



مفیدستان:

دکتر رضا منصوری از آسمان با ما میگوید

به باور دکتر منصوری , نجوم دروازه ورود و علاقه مندی جوانان به علم است او می گوید با انجام فعالیت های نجومی می توان با طرز تفکر علمی و روش علمی آشنا شد و به این ترتیب مقدمات پژوهش علمی را آموخت

جمعه هشتم، اردیبهشت گذشته، روز نجوم بود و منجمان آماتور سراسر کشور با اجرای برنامه های مختلف، تلاش کردند بخشی از زیبایی های آسمان را به مردم علاقه مند و کنجکاو نشان دهند. این برنامه با استقبال چشمگیر مردم نیز مواجه شد. در مورد نجوم باید گفت در میان شاخه های مختلف علم، نجوم بیش از دیگر رشته ها و شاخه های علمی (البته اگر از پزشکی بگذریم)، توانسته است نظر مردم عادی را به خود جلب کند. کمتر رشته علمی دیگری مانند نجوم طرفدار دارد و مثلا دیده نشده که افرادی از بین مردم عادی، گروه های طرفدار زمین شناسی تشکیل دهند و مستقلا به بررسی زمین بپردازند و در این زمینه تحقیق و پژوهش کنند. هیچ رسانه ای هم برنامه ثابت و مستقلی مثلا در زمینه شیمی ندارد، اما درعوض صفحه های رسانه ها پر است از اخبار نجوم. گویا نجوم مغناطیسی جادویی دارد که همه افراد با هر سن و سواد و تجربه ای را به خود جلب می کند. شاید بتوان جذابیت نجوم بین رشته های علمی را با جذابیت فوتبال در عرصه ورزش مقایسه کرد. برای درک بیشتر دلایل گرایش مردم به نجوم و همچنین اهمیت برگزاری مناسبت هایی مانند روز نجوم، با دکتر «رضا منصوری»، استاد نجوم دانشگاه صنعتی شریف، گفت وگو کردیم. به باور دکتر «منصوری»، نجوم دروازه ورود و علاقه مندی جوانان به علم است. او می گوید با انجام فعالیت های نجومی می توان با طرز تفکر علمی و روش علمی آشنا شد و به این ترتیب مقدمات پژوهش علمی را آموخت.

با توجه به اینکه نجوم یک علم پیشرفته و البته غیرکاربردی برای مردم است، چه عواملی باعث شده است که مردم به این علم علاقه مند شوند؟

مردم ما به نجوم بسیار علاقه دارند که دلایل بسیار دارد. شاید یکی از اولین دلایلش این باشد که ستاره ها همیشه و همه جا، بالای سر ما هستند و هرکسی می تواند به این ستارگان نگاه کند. هرچند در شهرها به دلیل آلودگی هوا یا عواملی مانند این به آسانی نمی توان ستاره ها را رصد کرد اما دست کم در روستاها یا مناطق دور از شهر، راحت می توان ستارگان را تماشا کرد. نکته دوم اینکه حتی اگر ستاره ها را نمی بینند، خود این موضوع که ستاره و کهکشان چیست و کیهان چه عظمتی دارد، برای مردم جذاب است. درعین حال در نظر داشته باشید که نجوم علم در حال پیشرفت است و هر روز اخبار تازه و جالبی از علم نجوم، اخترشناسی و کیهان شناسی در رسانه ها منتشر می شود. برای مثال در سال های اخیر، خبرهایی در زمینه کشف سیارات فراخورشیدی منتشر شده است. در نتیجه احتمال وجود حیات در این سیاره ها نیز یک بار دیگر مطرح شده است. موضوع احتمال وجود حیات در جایی بیرون از سیاره زمین، یکی از پرسش های انسان از زمان های بسیار قدیم بود. بشر همیشه دوست داشت بداند آیا در جایی دیگر موجودات هوشمندی شبیه انسان هستند یا خیر که با این کشف سیاره های فراخورشیدی، این پرسش ها یک بار دیگر برای همه و از جمله مردم عادی مطرح شده است. علاوه بر اینها ما دیدیم و شنیدیم که در منظومه شمسی، در معرض مخاطراتی هستیم. برای مثال همیشه این امکان وجود دارد که یک سنگ آسمانی یا خرده سیارکی که در مدارش عبور می کند، به زمین برخورد کند. قبلا هم مواردی را دیدیم که سنگ هایی با زمین برخورد کردند و حتی تکه هایی از آن نیز به سقف خانه ها برخورد کرد. در برخی از موارد هم می توان این سنگ های آسمانی را در بیابان ها یا جاهای دیگر پیدا کرد. هر از گاهی هم در اخبار می شنویم که احتمال برخورد سنگ های بزرگ با زمین وجود دارد. بررسی احتمال برخورد این سنگ ها با زمین یا چگونگی مواجهه با آنها، از موضوع های بسیار جذاب و جالبی است که می تواند توجه همه انسان ها را به خود جلب کند. یکی دیگر از موارد جذابیت علم نجوم در این است که بسیاری از مفاهیم علم نجوم را می توان برای همه مردم بیان کرد و نیازی به استفاده از اصطلاح های دشوار و تخصصی نیست. کمتر علمی است که بتوان آن را بدون استفاده از واژه های تخصصی برای مردم بیان کرد و مردم هم به معنای آن پی ببرند. علم نجوم با داشتن چنین ویژگی هایی، موجب برانگیخته شدن اشتیاق به دانستن در مردم می شود. به همین دلیل هم هست که در روز نجوم و هفته نجوم با استقبال زیاد مردم مواجه می شویم. جمیع این دلایل باعث شده است که نجوم را به عنوان دروازه یا مدخلی برای ورود به علوم طبیعی می شناسند. به بیان دیگر مستقل از اینکه یک جوان علاقه مند است وارد کدام یک از رشته های علمی شود و در آن زمینه به تحصیل بپردازد، علاقه به نجوم می تواند ورودی بسیار مناسبی باشد. در بسیاری از جاهای دنیا نیز از همین ویژگی ها استفاده می کنند تا ذهن جوانان را پرورش دهند تا آنها در مجموع به علوم علاقه مند شوند و در آینده هم برای انجام تحقیق و پژوهش علمی آماده شوند.

در صحبت هایتان گفتید که علم نجوم را می توان با زبان ساده و بدون استفاده از اصطلاحات تخصصی برای مردم عادی بیان کرد. شاید بتوان گفت این ویژگی علم نجوم (یعنی ساده بودن درک آن و بی نیازی نسبی از اصطلاحات تخصصی)، تا حدودی نقطه ضعف آن نیز باشد زیرا در این وضعیت احتمال ترویج «شبه علم» هم زیاد می شود. برای اینکه هم از نجوم لذت ببریم و هم دچار شبه علم ها نشویم، چه کار باید کرد؟

اول از همه این موضوع را یادآوری کنم که هر فعالیت بشری، هر چقدر هم که مفید و سازنده باشد، ممکن است حاشیه های منفی هم داشته باشد و این موضوع طبیعی است. شبه علم هم همیشه و همه جا بوده و هست و گسترش شبه علم هم چندان ربطی به زمان ما ندارد یا فقط در ایران نیست، بلکه در همه جای جهان هست. دیگر اینکه زمانی که شبه علم پدید آمد، فرصت بسیار خوبی است که بررسی کنیم این شبه علم چرا و چگونه پدید آمد و چگونه می توان با آن مقابله کرد. درعین حال در نظر داشته باشید که مقابله با شبه علم به این معنا نیست که می توان فعالیت های شبه علم را به طورکلی نابود کرد یا باورهای شبه علمی را به صفر رساند. بلکه باید کاری کرد که این باورهای شبه علمی بی اثر شود. برای مثال اگر چند نفر دور هم نشسته اند و درباره یک موضوع شبه علمی صحبت می کنند، یا فال می گیرند و فعالیت هایی مانند آن دارند، این رفتار یا باور به خودی خود، چندان زیانی ندارد و به همین دلیل هم اصلا لزومی ندارد که با این رفتار مقابله کرد. البته وقتی این باورها در زندگی روزمره ما تأثیرگذار شد، آن وقت باید با آن مقابله کرد برای مثال اگر سیاست مداران بر این مبنا تصمیم می گیرند یا افراد عادی، پایه های زندگی شان را بر این مبنا قرار دادند و براساس باورهای شبه علمی (به گمان اینکه این باور علمی است)، اقدام می کنند، آن وقت ممکن است برای افراد یا جوامع خطرناک شود که در این حالت حتما باید با این باورها یا رفتاری که مبتنی بر این باورهاست، مقابله کرد. برای مثال باید این باور را به جامعه منتقل کرد که تصمیم گیری ها تا جایی که امکان دارد، باید مبتنی بر داده های علمی باشد، به ویژه فعالیت ها و تصمیم گیری های دولت ها باید بر مبنای علم باشد. دولتی که بر مبنای خرافات یا شبه علم تصمیم می گیرد، به ملت و کشورش خیانت می کند. رفتار پدری که در موضوعات مهم خانواده مانند ازدواج، براساس خرافات (مثلا بر مبنای اینکه قمر در عقرب است یا نه) تصمیم می گیرد، به حال خانواده مضر است و باید با آن مقابله کرد و به آنان آگاهی داد که این باورها اشتباه است. ولی اگر قرار نیست تصمیمی اتخاذ شود، یا فعالیتی انجام شود و فقط در حد حرف و گپ وگفت دوستانه است، هرچند باورهای شبه علم نادرست است اما با این حال ضرر و زیانی ندارد.

گفتید نجوم دروازه ورود به علوم دیگر است. می پرسم آیا در تاریخ علم این گونه بود که دانشمندان، پژوهش های خود را با علوم نجوم آغاز کردند یا امروزه هم افراد با فعالیت های نجومی می توانند با دیگر شاخه ها و گرایش های علم آشنا شوند؟

امروز هم همین گونه است و برای مثال، نوجوانی که در زمینه های نجومی فعالیت کرده است، پس از مدتی تشویق می شود که به سمت دیگر فعالیت های علمی هم برود. در همه دنیا هم همین گونه است که افراد مدتی پس از ورود به فعالیت های نجومی، به دیگر حوزه های علم نیز علاقه مند می شوند. برای مثال انجمن بین المللی نجوم نیز روی همین موضوع تأکید دارد که ما از علاقه جوانان و نوجوانان به نجوم می توانیم استفاده کنیم تا آنها را به سمت دیگر علوم طبیعی سوق دهیم. به بیان دیگر یک جوان در ابتدا با فعالیت های نجومی آغاز می کند و در ادامه با تفکر و روش علمی آشنا می شود و سپس به سمتی می رود که بیشتر به آن علاقه دارد. در هر صورت می توان با فعالیت های نجومی، زمینه های علاقه مندی جوانان به علم را در وجود آنها شکوفا کرد.

در روز و هفته نجوم برنامه هایی در ایران انجام می شود. فعالیت های انجام شده در ایران و دیگر کشورها را چگونه ارزیابی می کنید؟

نوع فعالیت هایی که در ایران یا دیگر مناطق جهان انجام می شود، مانند هم است. برای مثال در این روز منجمان آماتور دوربین ها و تلسکوپ های خود را به میان مردم می برند و پدیده ها و اجسام آسمانی را برای مردم رصد می کنند و ویژگی های آن را برای مردم توضیح می دهند. در برخی از کشورها، حتی رصدخانه های بزرگ پژوهشی هم برنامه درهای باز برگزار می کنند و مردم می توانند از نزدیک با فعالیت هایی که در این مراکز انجام می شود، آشنا شوند. مردم می توانند با منجمان و اخترشناسان از نزدیک گفت وگو کنند و سؤال هایشان را از آنها بپرسند. رسانه ها مانند مطبوعات و رادیو- تلویزیون ها هم برنامه های خاصی را برای مردم تهیه می کنند. در مجموع می توان گفت فعالیت های روز نجوم در ایران و دیگر کشورها مانند هم است که هرچند ممکن است ابعاد آن متفاوت باشد ولی در هر صورت از لحاظ ماهیت یکی است. آن چیزی که هم اکنون در ایران اتفاق می افتد، تقریبا مشابه همه جای جهان است و چندان متفاوت نیست. حتی شاید بتوان گفت در برخی از موارد، گروه های نجومی ما فعال تر هم هستند.

برخی بر این باورند با توجه به جذابیت های علم نجوم و علاقه مندی جوانان، شاید بهتر باشد درسی به نام نجوم در برنامه آموزشی مدارس ما باشد. نظر شما چیست؟

برنامه آموزش نجوم را به شکل های مختلف می توان اجرا کرد. اول اینکه درس مجزایی به نام نجوم باشد که مثلا هفته ای یک ساعت به آموزش این درس اختصاص داشته باشد. روش دیگر این است که آموزش نجوم در پایه های تحصیلی مختلف و در درس های گوناگون اجرا شود؛ یعنی مفاهیم نجوم کم کم و در یک دوره طولانی به دانش آموزان منتقل شود. البته مسئولان درباره اینکه کدام وضعیت مؤثرتر است، تصمیم می گیرند ولی در هر صورت مفاهیم نجومی باید به شکلی در کتاب ها مطرح شود. شاید الزامی نباشد که حتما درسی به این نام داشته باشیم اما خوب است مفاهیم آن لابه لای درس های دیگر و در پایه های مختلف مطرح شود؛ در ضمن ما در این زمینه افت وخیزهایی هم داشتیم. برای مثال در دهه های ٣٠ و ٤٠ درسی به نام هیئت یا نجوم در دبیرستان ها تدریس می شد. یکی از مشکلات هم این است که مدرسان توانایی که بتوانند این درس را جذاب و درست ارائه دهند، نداریم.

وضعیت در زمینه آموزش نجوم در دانشگاه به چه صورت است؟

وضعیت آموزش و پژوهش نجوم در دانشگاه ها نیز بسیار ضعیف است. از چند لحاظ می توان وضعیت پژوهش نجوم در کشور را بررسی کرد. اگر ما وضعیت نجوم در زمان حال را با زمان گذشته مقایسه کنیم، می بینیم در گذشته ما در این زمینه بسیار فعال بودیم اما متأسفانه امروز این گونه نیست. دیگر اینکه اگر وضعیت نجوم امروز خودمان را با کشورهای هم جوار مقایسه کنیم، می بینیم که وضعیت ما بد است. برای مثال هم اکنون تعداد دانشگاه هایی که رشته نجوم و اخترشناسی داشته باشند، کم است؛ علاوه بر این ما استادی که بتواند نجوم تدریس کند، به تعداد کافی نداریم. هم اکنون تعداد مدرسان ما از انگشتان دست هم کمتر است. به بیان دیگر در مقام مقایسه می توان گفت فیزیک به عنوان مادر این رشته ها، پس از انقلاب پیشرفتی پذیرفتنی داشته است ولی پیشرفت نجوم قطعا این گونه نبوده است. در مجموع می توان گفت توسعه رشته های مختلف در دانشگاه ها خوب بود اما نجوم در مقایسه با آنها خیلی عقب تر است. دلیلش هم همان طور که گفتم کمبود متخصصان این رشته ها در دانشگاه ها و همچنین کمبود یا نبود امکانات و تجهیزات پژوهشی کافی در دانشگاه هاست. برای یک برنامه آموزشی درست، باید در مرحله اول اعضای هیئت علمی و همچنین ابزارها و امکانات آموزشی لازم را تهیه کنیم و بعد به آموزش دانشجویان بپردازیم اما متأسفانه ما نه استادان زبده کافی داریم و نه امکانات و تجهیزات مناسب.

یکی از این ابزارها که اشاره کردید، تلسکوپ است. آیا ما در ایران تلسکوپ حرفه ای پژوهشی داریم که دانشجویان بتوانند تحقیق کنند؟

ما تلسکوپ پژوهش که دانشجویان بتوانند با استفاده از آن رصد کنند، نداریم؛ هرچند این امکان برای ما فراهم است که از داده های علمی تلسکوپ های کشورهای دیگر استفاده کنیم. در سال های اخیر تعداد کمی از دانشجویان ما توانستند با تمهیداتی از امکانات بین المللی استفاده کنند اما در نظر داشته باشید که این تعداد برای کشوری که ٨٠ میلیون جمعیت و بیش از پنج میلیون دانشجو دارد، اصلا کافی نیست.

تلسکوپ یا رصدخانه ملی ما هم اکنون در چه وضعیتی است؟

دو مسئله مهم موجب شده است که پیشرفت طرح ساخت رصدخانه ملی کند شود. یکی از این مسائل بودجه است که دولت به موقع بودجه لازم برای انجام این طرح را تأمین نکرد. این در حالی است که حدود دو تا سه سال پیش، این طرح در شرایطی بود که می توانست ساخت قطعات آن را شروع کند. به بیان دیگر طرح در مرحله ای بود که می توانستیم وارد مرحله ساخت شویم. مسئله دیگر مشکل مدیریتی است و این دو عامل دست به دست هم داد تا این طرح هنوز هم به نتیجه نرسد. در نظر داشته باشید که طرح رصدخانه ملی، طرحی بود که می توانست و قرار بود یک تلسکوپ با کیفیت جهانی باشد و منجمان جهانی نیز آماده همکاری بودند و منتظر بودند در کنار منجمان ایرانی از آن بهره برداری کنند اما با تحولات ایجادشده، این طرح به پروژه جهان سومی تبدیل شد که کیفیت بسیار پایینی دارد و توجه به آن به تدریج کاهش یافت. به همین دلیل هم لازم است عزم جدی برای اجرای این طرح داشته باشیم چراکه مشابه این طرح، از ٢٠ سال قبل در کشورهایی مانند چین و سایر کشورها مطرح و انجام شده است ولی ما متأسفانه در این زمینه بسیار عقب ماندیم. در عین حال در نظر داشته باشید که ابعاد تلسکوپ اهمیت زیادی دارد و زمان بهره برداری از آن چندان مهم نیست و ما در حال ازدست دادن کیفیت تلسکوپ این رصدخانه هستیم.

پس نظرتان این است که مسئولان بودجه کافی را تأمین کنند تا تلسکوپی با کیفیت جهانی ساخته شود؟

هم اکنون بحث بودجه نیست و کیفیت ربط چندانی به بودجه ندارد.

به نظر شما اگر روابطی بین دانشگاه های ما و دانشگاه های پیشرو جهان برقرار شود، در بهبود کیفیت پژوهش تأثیرگذار نیست؟

بله، بسیار تأثیرگذار است و ما از ابتدای انقلاب و در زمان جنگ و زمان تحریم هم با دانشگاه های برجسته دنیا همکاری می کردیم و رابطه تبادل استاد و دانشجو را داشتیم، فقط باید عزمی برای انجام این کار و بهبود آن وجود داشته باشد. چنین تعامل هایی در حال رشد است و ما امیدواریم این ارتباط های بین المللی هرچه بیشتر شود. باز هم تأکید می کنم که در این مورد خاص، بحث امکانات نیست و موضوع خواستن مطرح است.



لینک منبع

بازنشر: مفیدستان

مطلب دکتر رضا منصوری از آسمان با ما میگوید در سایت مفیدستان
برای دریافت مطالب مفید به سایت مفیدستان مراجعه فرمایید.


لینک منبع و پست :دکتر رضا منصوری از آسمان با ما میگوید
http://mofidestan.ir/%d8%af%da%a9%d8%aa%d8%b1-%d8%b1%d8%b6%d8%a7-%d9%85%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a2%d8%b3%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7-%d9%85%d8%a7-%d9%85%db%8c%da%af%d9%88%db%8c%d8%af/



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

شنبه 16 اردیبهشت 1396
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :